Ymweld ag Eryri

Gwasanaeth Wardeinio

alt=

Prosiect y Falwen Ludiog

14 Tachwedd 2016

Nawr bod misoedd prysur yr haf y tu ôl i ni, mae’r Wardeiniaid yma yn Llyn Tegid nawr yn gallu troi eu sylw at faterion eraill sy’n ymwneud â chadwraeth a hamdden. Er y byddant yn parhau i uwchraddio dodrefn ar ein Rhwydwaith Hamdden drwy gydol y gaeaf, mae prosiect cadwraeth diddorol wedi dechrau er mwyn ceisio dod i ddeall mwy am un o'r rhywogaethau prinnaf yn Llyn Tegid.

Drwy weithio'n agos ag Ian Hughes o Life-Forms www.Life-Forms.co.uk, a fu’n gweithio'n ddiflino dros yr ychydig fisoedd diwethaf i sicrhau'r caniatadau angenrheidiol gan Gyfoeth Naturiol Cymru yn ogystal ag arian gan y Freshwater Habitats Trust drwy grant Cronfa Dreftadaeth y Loteri, rydym nawr yn gobeithio astudio’r Falwen Ludiog Myxas Glutinosa yn fanwl iawn. Mae Ian wedi dylunio cysgodfannau arbennig i’w gosod yn Llyn Tegid a gyda lwc byddant yn creu cynefin i’r falwen fyw a ffynnu ynddynt a gobeithio rhoi cipolwg i ni ar fyd y falwen brin hon.

The Glutinous Snail

Y Falwen Ludiog

Mae’r falwen hon yn ffynnu mewn dyfroedd clir, heb lygredd, ac mae Llyn Tegid yn amlwg yn cynnig cynefin o’r fath am mai dyma'r unig lyn ym Mhrydain y mae’r falwen yn byw ynddi. Mae'r Falwen Ludiog yn cael ei diogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 ac mae’n dirywio'n gyflym, neu eisoes wedi diflannu, mewn sawl gwlad yn Ewrop yn sgil colli cynefin.

Nid yw’r falwen ei hun yn ddim mwy na 16mm o uchder a 15mm o led, ac mae mantell dryloyw yn gorchuddio’r gragen pan fydd yn symud ac yn ymddangos fel gwydr ac yn teimlo’n ludiog, a dyna sut y caiff ei henw!

Cysgodfannau arolygu’r Myxas a’u lleoliadau

Mae cysgodfannau’r Falwen Ludiog wedi’u hadeiladu o goncrid penodol a fydd yn helpu i ddarparu maetholion i’r Malwod.

Maent yn cael eu gosod mewn rhesi o 3 sy’n mynd allan i'r llyn mewn gwahanol ddyfnderoedd ac mewn lleoliadau penodol sy’n hysbys i Ian a'r Wardeniaid yn unig. Cafodd rhai o'r llochesau dŵr dwfn eu gosod y tu hwnt i effeithiau tonnau ar wely'r llyn a allai olygu eu bod y tu hwnt i gyrraedd y falwen - bydd yn rhaid i ni aros i weld!

Mae'r castiadau’n cael eu gosod a'u rhoi’n sownd wrth wely’r llyn fel y gwelir isod. Oherwydd y siâp hirgrwn, os bydd lefel y llyn yn cilio yna bydd dŵr yn cael ei ddal yn y rhan tebyg i fowlen, felly ni fydd yn gadael y falwen ‘ar dir sych’. Mae mewnfa yn y cysgodfannau yn darparu mynedfa ac allanfa i’r malwod.

Rydym yn bwriadu edrych ar y cysgodfannau o bryd i'w gilydd, yn ystod tywydd ac adegau gwahanol o’r flwyddyn i weld a yw'r falwen yn ffynnu mewn rhannau penodol o Lyn Tegid neu, o bosibl, bod mathau eraill o falwod yn eu gyrru i ffwrdd i ardaloedd gwahanol.

Snail Shelter

Cysgodfan y Falwen

Ym mis Hydref 2014 aethom â rhywfaint o Falwod Gludiog i acwariwm i edrych yn fanylach ar yr hyn maent yn ei wneud. Erbyn mis Rhagfyr roeddem wedi dysgu eu bod yn bwydo ar algâu sy’n gorchuddio arwyneb creigiau a’u bod yn sensitif iawn i gael eu trin. Mae'n ymddangos fel petai’r haen ludiog yn gwneud iawn am gragen denau iawn mewn dyfroedd sy'n brin o faetholion ond mae’n hawdd iawn eu torri neu eu cleisio. Erbyn y Pasg 2015 roedd y malwod wedi magu ac yn yr hydref roedd eu hepil wedi dodwy eu hwyau hunain.

Wrth wylio’r malwod mae’n ymddangos fel petaent yn elwa ar symudiadau’r tonnau yn Llyn Tegid a'r lefelau dŵr amrywiol yn ogystal â’r lefelau maetholion isel sy'n cadw poblogaethau malwod eraill yn isel (mae’n ymddangos hefyd bod y Falwen Ludiog yn fregus yn sgil y ffaith nad yw’n gallu bod yn segur ac felly, pan fydd mathau eraill o falwod yn gallu cysgu drwy gyfnodau pan fydd prinder bwyd, ni all y Falwen Ludiog wneud hynny, sy'n golygu ei bod yn defnyddio ei hegni i gyd ac yn llwgu. Felly, er mwyn sicrhau bod digon o fwyd iddynt mae’n bwysig bod cyn lleied o gystadleuaeth naturiol â phosibl).

Rydym yn dal i ymchwilio i’r damcaniaethau hyn â'r cysgodfannau yn estyniad o’r astudiaethau a wnaed yn yr acwariwm; mae'n ddull hysbys, mewn lleoliad hysbys, mewn dyfnderoedd hysbys, sy’n ymgorffori popeth y deellir ar hyn o bryd sy’n ‘dda’ i falwod gludiog. Gobeithio y bydd y prosiect hwn yn ein helpu i ddysgu cymaint ag y gallwn am y creadur prin ffantastig hwn.

The Snail and its Eggs

Fe welwch uchod lun o'r Falwen Ludiog (yn sownd yn y creigiau) gydag wyau sydd newydd gael eu dodwy. Rydym yn gobeithio sefydlu acwariwm yn y dyfodol agos naill ai yng Nghanolfan Wardeiniaid Llyn Tegid neu mewn Ysgol Gynradd leol er mwyn i ni allu astudio a chofnodi'r falwen ymhellach i ragweld a diogelu ei dyfodol yn well.