Gweld Sêr

Trawsfynydd (© Keith O'Brien)

alt=Ty Cipar Llyn Conwy (© Keith O'Brien)

Bioamrywiaeth

Mae’r rhan fwyaf o anifeiliaid yn sensitif i olau, ac mae golau a thywyllwch yn dylanwadu’n fawr ar eu hamgylchedd.

Ers cyn cof, bu nos a dydd yn troi’n barhaus ar y Ddaear wrth iddo droi o gwmpas yr haul. O ganlyniad, mae’r rhan fwyaf o rywogaethau wedi esblygu i addasu i’r amodau hyn a bellach wedi eu rhannu i rai sy’n weithgar yn y dydd (rhywogaethau dyddiol) a rhai sy’n weithgar yn y nos (rhywogaethau nosol).

Ond, wyddoch chi fod 60% o greaduriaid asgwrn cefn a 30% o greaduriaid di-asgwrn cefn yn rhywogaethau nosol? Yn ystod y nos y byddan nhw’n chwilio am fwyd, yn paru, yn mudo ac yn cyfathrebu. Mae’n bwysig felly i ni sicrhau fod eu hamgylchedd yn addas iddyn nhw fyw ynddo yn llwyddiannus drwy leihau llygredd golau.

Sut gall llygredd golau effeithio’n ddrwg ar ein byd naturiol? Dyma rai enghreifftiau:

  • Er mwyn eu llywio o fan i fan mae nifer o’n hadar yn defnyddio’r haul, y lleuad a’r sêr ac o ganlyniad gall adar sy’n mudo fynd ar goll os ydyn nhw’n cael eu denu at fannau sydd wedi eu goleuo.
  • Yn y nos gall goleuadau effeithio ar lwyddiant adar cân i genhedlu, deor ac i ganu yn y bore bach.
  • Mae golau stryd yn effeithio ar allu gleisiaid eog yr Iwerydd i fudo.
  • Gall goleuadau cryf yn y nos ddrysu rhai rhywogaethau ystlumod sy’n sensitif i olau. Maent yn gwneud i’r ystlum feddwl ei bod hi’n ddydd, ac felly er mwyn osgoi cael eu hela, dydyn nhw ddim yn bwydo.
  • Gall ystlumod gael eu drysu hefyd pan fydd golau artiffisial yn disgleirio’n llachar ar eu llwybrau mudo, mynedfeydd eu clwydfannau neu eu hardaloedd bwydo.
  • I rai ystlumod, canlyniad llygredd golau yw bod ganddynt lai o amser i hela, sy’n ei dro yn golygu llai o fwyd. Maent yn hedfan yn bellach i gael llai o fwyd, ac yn y pen draw yn effeithio ar eu hiechyd a’u ffitrwydd.
  • Gall gormod o olau amharu ar allu natur i adnabod hyd diwrnodau wrth i’r tymhorau newid – gall amharu ar goed yn blaguro a cholli dail, planhigion yn blodeuo ac adar yn magu.
  • Gall gormod o olau effeithio ar drefn atgynhyrchu pryfed dŵr, megis pryfed y cerrig, pryfed gwellt/pric, gwybed Mai. Mae’r rhain yn hanfodol bwysig i ecosystem dŵr croyw, ac yn ffynhonnell bwysig o fwyd i adar, pysgod ac anifeiliaid eraill.
  • Gall golau adlewyrchu’n ddisglair ar wyneb sy’n sgleinio ddenu pryfaid dŵr i ddodwy wyau yno yn hytrach nag yn y dŵr.
  • Mae tystiolaeth fod y nifer o fagïod (pryfaid tân neu’r tân bach diniwed) yn dirywio ym Mhrydain. Un o’r rhesymau am hyn yw bod llai o gyfle i fagïod baru am fod magïod gwryw yn cael eu denu at olau artiffisial, o bosib, yn hytrach nag at fagïod benyw.
  • Mae larfa gloynod byw yn bwydo yn y nos, ond mewn golau artiffisial, maent yn fwy tebygol o gael eu hela.
  • Mae nifer o bryfed wedi esblygu i ddefnyddio golau’r lleuad er mwyn gweld lle maen nhw e.e gwyfynod. Felly, gall golau artiffisial (gan gynnwys golau yn y spectrwm UV), amharu’n fawr ar eu ffyrdd o benderfynu lle i fynd.
  • Credir bod cymaint â thraean o bryfed sy’n cael eu denu at oleuadau artiffisial yn marw - drwy daro yn erbyn lampau poeth, drwy gael eu drysu, neu’n blino.
  • Yn y nos fel arfer mae gwyfynod yn peillio blodau a gall golau artiffisial ddrysu lliwiau’r blodau.

Er bod pryfaid, ar rai adegau, yn medru bod yn niwsans i ni, maen nhw’n eithriadol bwysig i sawl cadwyn fwyd. Mae un o bob tair cegaid o fwyd y byddwn ni’n ei fwyta yn dibynnu ar bryfed yn peillio.

Gwalchwynfyn y Benglos

Gwalchwynfyn y Benglos (Acherontia atropos) (© APCE)

Mursen

Mursen (Ischnura_heterosticta)

Creaduriaid sy’n cael eu denu at olau artiffisial: gwyfynod, chwilod, adain siderog, llyslau, pryfed gwellt, pryfed teiliwr, gwybed, pryfed hofran, gwir bryfed, mursennod, morgruglewod, criciedyn hirgron gwyrdd mawr, a gwenyn meirch.

Heb bryfed yn peillio, gallai 8 o bob 10 blodyn gwyllt ddiflannu

Ynghyd ag elfennau negyddol newid hinsawdd, newidiadau defnydd tir, a cholli cynefinoedd, mae llygredd golau yn cael effaith andwyol ar ein hecosystemau.

Felly, helpwch ni i warchod bioamrywiaeth yn Eryri:
Ystyriwch cyn goleuo:
Y golau iawn, yn y lle iawn ar yr amser iawn?