Awdurdod y Parc

Filmio yn Hafod Eryri

alt=

To yn Cyrraedd y Brig

Printio

1 Mehefin 2015

Yn seremoni Gwobrwyon Toi y DU 2015 yn Llundain yn ddiweddar, enillydd categori To Cadwraethol Gorau'r DU oedd gwaith wnaed ar do hen dŷ ffarm yn ardal Dolgellau, Meirionydd.

Rhestrwyd Bwthyn Penmaen ym 1990 fel esiampl dda o adeilad gwerinol 18fed ganrif. Roedd wedi cadw ei do llechi bach trwchus sydd mor nodweddiadol o adeiladau o’r cyfnod. Gan ei fod wedi sefyll yn wag am gyfnod maith, erbyn 2012  roedd cyflwr y to llechi traddodiadol wedi dirywio cymaint fel bod yr eiddo wedi ei gynnwys ar gofrestr Adeiladau mewn Perygl Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.  Gan fod manylion y to yn rhan mor allweddol o gymeriad yr adeilad roedd grantiau a gynigwyd gan Cadw a’r  Awdurdod yn amodol fod y gwaith yn cael ei wneud i’r safon gadwraethol uchaf. Gyda chydweithrediad parod y perchennog bu modd cyplysu’r gwaith cadwraethol gyda darparu hyfforddiant sgiliau traddodiadol i dros 70 o bobl, y mwyafrif yn benseiri neu’n grefftwyr lleol.

Dywedodd Gwilym H. Jones, Pennaeth Gwasanaeth Treftadaeth Ddiwylliannol Awdurdod y Parc,

“Rydym yn hynod falch fod y gwaith penigamp a gyflawnwyd wedi derbyn cydnabyddiaeth mor amlwg ag estynnwn ein llongyfarchiadau i bawb oedd ynghlwm â fo.  Mae 25 mlynedd wedi mynd heibio ers i’r Awdurdod ddechrau rhaglen grantiau i adfer a gwella hen adeiladau rhestredig yn y Parc Cenedlaethol ac yn y cyfnod hwnnw, ryden ni wedi llwyddo i ddiogelu bron i 300 o adeiladau arbennig. Mae Penmaen yn enghraifft wych o beth rydym yn ceisio’i gyflawni. Roeddem yn hapus iawn o’r cyfle i gyfuno achub adeilad â darparu hyfforddiant crefftau adeiladu traddodiadol fel rhan o Fenter Treftadaeth Treflun Dolgellau (a arianwyd gan Gronfa Treftadaeth y Loteri).” 

Wrth benderfynu ar enillwyr roedd y beirniaid, y National Federation of Roofing Contractors, yn ystyried nifer o feini prawf gan gynnwys pa mor anodd oedd hi i gyflawni’r gwaith, estheteg, sut datryswyd problemau, elfennau iechyd a diogelwch, crefftwaith, ynghyd â rhinweddau amgylcheddol. Yn yr achos hwn, rhoddwyd canmoliaeth i’r gwaith ar fwthyn Penmaen oherwydd y sgiliau ail doi traddodiadol a ddefnyddiwyd i osod to ar y bwthyn fyddai’n gwrthsefyll ar gyfartaledd 62mm o law bob blwyddyn, yn ogystal â gwyntoedd cryf o 81 m.y.a. o’r gorllewin. Nododd y beirniad hefyd fod yr hyfforddiant proffesiynol a ddarparwyd i addysgu’r contractwyr mewn sgiliau toi traddodiadol (megis defnyddio calch a morter gyda blew anifail a phegiau derw i ddal llechi) yn enghraifft dda o arfer da. 

Erbyn hyn, mae’r fideos hyfforddi crefftau traddodiadol a baratowyd fel rhan o’r gwaith ar wefan yr Awdurdod, www.eryri-npa.gov.uk.  Cyfrannodd Cronfa CAE at gostau darparu’r hyfforddiant.

Diwedd

Nodyn i Olygyddion

  1. Sefydlwyd Menter Treftadaeth Treflun Dolgellau yn 2009 i helpu adfywio Dolgellau. Roedd yn bartneriaeth rhwng Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri, Cronfa Dreftadaeth y Loteri, Cadw a Chyngor Gwynedd. Roedd yn cynnig grantiau i berchnogion eiddo tuag at waith atgyweirio deiladau, adfer nodweddion pensaernïol oedd wedi eu colli ynghyd â dod a lloriau gwag yn ôl i ddefnydd economaidd. Amcan arall y fenter oedd hyrwyddo ymwybyddiaeth o dreftadaeth y dref ac annog trigolion ac ymwelwyr i ymwneud mwy â’u treftadaeth ddiwylliannol.
  2. Sefydlwyd Cronfa Datblygu’r Amgylchedd yn wreiddiol yn y flwyddyn 2000 gan Lywodraeth Cymru. Ei bwrpas oedd darparu cronfa ariannol o £250,000 y flwyddyn dros gyfnod o dair blynedd, a gofynnwyd i’r Parciau Cenedlaethol yng Nghymru weinyddu’r cynllun. Yn Eryri, adwaenir y gronfa hon bellach fel Cronfa CAE ac ers ei sefydlu, mae CAE wedi cyfrannu £3.4m at gynlluniau yn Eryri.