Awdurdod y Parc

Filmio yn Hafod Eryri

alt=

Dathlu 300 mlynedd ers tanio ffwrnais chwyth Dolgun

Printio

23 Ebrill 2019

Fis Mawrth eleni yr oedd 300 mlynedd wedi mynd heibio ers taniad cyntaf yr hen ffwrnais chwyth yn Nolgun ger Dolgellau. Fel rhan o raglen o weithgareddau a drefnwyd i nodi’r achlysur bydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn cynnal diwrnod agored fydd yn rhoi cyfle i drigolion yr ardal ddysgu mwy am y safle rhyfeddol hwn.

Arloeswr enwog y Chwyldro Diwydiannol, Abraham Darby, gynlluniodd ffwrnais chwyth Dolgun ym 1713, ac fe’i taniwyd am y tro cyntaf ym 1719 gan ddefnyddio siarcol lleol fel tanwydd. Hwyliwyd yr haearn bwrw o Ddolgellau ar hyd y Fawddach i Efail Payton yng Nglanfred i’r de o aber y Ddyfi, lle byddai’n cael ei goethi’n farrau haearn. Mae’n debyg y rhoddwyd y gorau i ddefnyddio’r ffwrnais erbyn 1736.

Yn ddiweddarach, rhwng tua 1757 a’r 1800au cynnar, ail-ddefnyddiwyd y safle fel gefail er mwyn trin haearn bwrw o leoliadau eraill yn cynnwys Horsehay, Coalbrookdale rhwng 1759 a 1761, a Backbarrow, Furness ym 1787, gydag oddeutu chwe thunnell o farrau haearn yn cael eu cynhyrchu bob wythnos.

Mewn paratoadau ar gyfer dathlu 300 mlwyddiant y safle, mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri wedi bod yn cydweithio ȃ chyn Archaeolegydd Awdurdod y Parc, Peter Crew, er mwyn ymgymryd ȃ gwaith ymchwil a chadwraeth ar y safle, yn cynnwys clirio llystyfiant, gwaith cloddio, a chynnal arolygon drôn a magnetomedr.

Bydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn cynnal diwrnod agored ar y safle ar y 27ain o Ebrill rhwng 11.00yb a 12.30yp. Bydd cyflwyniadau gan siaradwyr yn cynnwys Michael Darby, disgynnydd i Abraham Darby, yn ogystal ȃ thaith dywys o amgylch y safle.

Meddai Tomos Jones, Swyddog Prosiect Treftadaeth Ddiwylliannol Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri:

“Mae wedi bod yn bleser ymgymryd ȃ gwaith gwella a diogelu’r safle arbennig yma. Nid yn unig oherwydd ei fod wedi codi ymwybyddiaeth o fodolaeth y ffwrnais haearn, ond hefyd gan ei fod yn gwarchod treftadaeth Eryri ar gyfer y dyfodol. Mae’n anrhydedd cael bod yn rhan o’r dathliad arbennig yma ar safle mor arwyddocaol yn hanes ardal Dolgellau”

Meddai Peter Crew, cyn Archaeolegydd Awdurdod y Parc Cenedlaethol:

“Dyma ddiweddglo boddhaol i ddeugain mlynedd o waith ar gyfres o safleoedd gwaith haearn hynod rhwng Ffestiniog a Dolgellau. Mae prosiect Dolgun yn llwyddiant o ganlyniad i waith caled grŵp bychan o unigolion lleol brwdfrydig, fu’n bosibl trwy gytundeb parod a chydweithrediad Aled a Rhodri Jones, Fronalchen. Diolch hefyd i’r Historical Metallurgy Society, Cymdeithas Hynafiaethau Cymru ac Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri am ariannu’r prosiect.”

Nodyn i Olygyddion

  1. Os yn bosib, gofynnir i rai sy’n dymuno mynychu’r diwrnod agored fynegi eu diddordeb trwy e-bostio archeoleg@eryri.llyw.cymru
  2. Mae’r gwaith diweddar ar y safle yn adeiladu ar waith blaenorol a ymgymerwyd gan Peter Crew a thîm o Blas Tan y Blwch, oedd yn cynnwys cloddiadau rhwng 1982 a 1985, a rheoli’r safle hyd 2007.
  3. Am ragor o fanylion, cysylltwch â Ioan Gwilym, Swyddog Cyfathrebu – Gwasanaethau Corfforaethol ar 01766 770 274 neu 07900267506, neu e-bostiwch ioan.gwilym@eryri.llyw.cymru