Ymweld ag Eryri

alt=

Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

Enwyd y llwybr hwn ar ôl Syr Edward Watkin, Aelod Seneddol Rhyddfrydol a datblygwr rheilffyrdd. Wedi iddo ymddeol, aeth i fyw mewn ‘chalet’ yng Nghwm Llan ar odre’r Wyddfa.

Roedd trac trwy Gwm Llan i Chwarel Lechi De’r Wyddfa eisoes yn bodoli, felly er mwyn galluogi ymwelwyr i gerdded yr holl ffordd i fyny’r Wyddfa fe greodd Edward Watkin lwybr o’r chwarel i’r copa. Dyma’r llwybr cyhoeddus dynodedig cyntaf ym Mhrydain, a dechreuad agor cefn gwlad i gerddwyr. Agorwyd y llwybr yn swyddogol ym 1892 gan y Prif Weinidog William Gladstone, a oedd ar y pryd yn 83 mlwydd oed. Anerchodd dorf o dros 2000 o bobol oddi ar graig anferth ar ochr y llwybr, a elwir hyd heddiw yn Graig Gladstone.

Hwn yw un o’r llwybrau caletaf i fyny’r Wyddfa gan ei fod yn cychwyn ond ychydig yn uwch na lefel y môr. Mae’r llwybr yn cychwyn yn llydan ac yn eithaf gwastad, ond yn troi’n greigiog tua’r ail hanner, ac yna’n croesi sgri rhydd.

Digwyddiadau Heriol – Côd Ymarfer Yr Wyddfa

Pellter: 8 milltir - 13Km (yno ac yn ôl)

Esgyniad: 3,330 troed - 1,015 metr

Amser: Tua 6 awr (yno ac yn ôl)

Gradd: Llwybr Anodd Llafurus

Dechrau/Diwedd: Maes Parcio Pont Bethania, oddi ar yr A498 (SH 627 507)

Parcio: Talu ac Arddangos - angen digon o newid mân

Côd Post: LL55 4NR

Map Perthnasol: Arolwg Ordnans Exp OL17 (Yr Wyddfa a Dyffryn Conwy)

Map bras yn unig yw hwn. Dylech ddefnyddio'r fersiwn ddiweddaraf o'r map Arolwg Ordnans perthnasol (gweler uchod) wrth gerdded y daith.

Manylion Llwybr

1. I gyrraedd dechrau’r llwybr dilynwch y ffordd fawr i’r chwith o’r maes parcio, dros y bont ac yna croeswch y ffordd. Ar y chwith i fynedfa fferm yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Hafod y Llan, fe welwch arwydd ‘Llwybr Watkin Path’, a grisiau cerrig yn arwain i’r goedwig. Ewch trwy'r giât a dilynwch y llwybr trwy’r goedwig ac ymhen ychydig byddwch yn mynd trwy ddwy giât fetel fawr.

2. Ar hyn, fe ddewch allan i gefn gwlad agored, a phan ddewch at dro yn y llwybr fe welwch Gwm Llan yn ymestyn o’ch blaen.

Dyma’r lleoliad a ddefnyddiwyd fel Khyber Pass yn y ffilm adnabyddus Carry on up the Khyber.

Yr hollt a welwch trwy Glogwyn Brith yw’r hen dramffordd a ddefnyddiwyd i gludo wagenni llawn llechi o Chwarel Lechi De’r Wyddfa i lawr i Bont Bethania, lle’u cludwyd ar gert i Borthmadog.

Cyn i chi groesi’r dramffordd am yr ail dro, cadwch olwg am adfail Hafod y Llan Uchaf ar y dde, sef ffermdy gwreiddiol fferm Hafod y Llan.

3. Wedi i chi fynd trwy’r giât fynydd pren, byddwch yn pasio rhaeadrau hardd yn tasgu ar y dde.

Fel y dowch i Gwm Llan, yr adfail a welwch ar y dde ar yr ochr draw i’r afon yw hen felin falu gwaith copr Hafod-y-Llan. Fry ar lethrau’r Lliwedd ar y dde i chi y mae’r mwyngloddiau copr eu hunain.

4. Ar ôl pasio’r felin falu bydd y llwybr yn fforchio. Cadwch i’r dde – mae’r llwybr i’r chwith yn arwain dros Fwlch Cwm Llan ac am yr Aran.

Byddwch yn pasio corlan wedi’i hadeiladu o grawiau llechi traddodiadol ar y dde i chi, ac yna heibio adfail Plas Cwm Llan – hen gartref  rheolwr Chwarel Lechi De’r Wyddfa. Yn ddiweddarach, yn ystod yr Ail Ryfel Byd, bu milwyr yn defnyddio’r adeilad hwn fel targed wrth ymarfer ar gyfer “D Day”. Olion bwledi yw’r tyllau a welwch yn waliau’r tŷ.

5. Yn y man, byddwch yn mynd heibio Craig Gladstone a’i blac carreg yn cofnodi agor y llwybr i’r copa.

Wrth i chi gerdded o amgylch Craig-ddu, bydd y llwybr yn arwain trwy hen weithfeydd Chwarel Lechi De’r Wyddfa. Gweddillion baracs y chwarelwyr yw’r adeilad hir a welwch ar y chwith i chi.

6. Ar ôl pasio’r baracs, mae’r llwybr yn gwyro’n serth i’r dde a gwelir Cwm Tregalan ar y chwith. Dilynwch y llwybr sy’n dringo’n serth iawn i Fwlch Ciliau.

Wrth i chi ddringo cewch eich gwobrwyo â golygfeydd gwych i lawr am Ardudwy ac aber yr Afon Glaslyn.

7. Ym Mwlch Ciliau, dilynwch y llwybr i’r chwith.

O’r grib, gallwch weld i mewn i ddysgl Pedol yr Wyddfa ar y dde i chi. Ar waelod y ddysgl fe welwch Lyn Glaslyn, ac ar y gorwel mae Carnedd Ugain ar y chwith a Chrib Goch ar y dde. Islaw Carnedd Ugain fe welwch fan cwrdd Llwybr y Mwynwyr a Llwybr Pyg uwchben Llyn Glaslyn.

8. Cyn y darn serth nesaf mae Bwlch y Saethau.

Yn ôl y chwedl, dyma’r fan lle saethwyd y Brenin Arthur â saeth mewn brwydr. Cariodd Bedwyr ei Frenin i lawr at Lyn Llydaw gan daflu cleddyf Arthur, Caledfwlch, i mewn i Lyn Glaslyn wrth fynd heibio. O Lyn Llydaw, cludwyd Arthur mewn cwch gyda thair morwyn trwy’r niwl i Afallon.

9. Ar ôl mynd heibio Bwlch y Saethau fe ddewch at ran anoddaf y llwybr sydd wedi'i farcio â maen hir. Mae’n hynod o serth, ac mae angen cymryd gofal gan ei bod yn rhydd iawn dan draed. Ar ben y bryn fe ddewch at faen hir arall sy’n nodi’r man lle mae Llwybr Watkin yn ymuno â Llwybr Rhyd Ddu. (Cofiwch droi oddi ar Lwybr Rhyd Ddu wrth y garreg hon ar y ffordd i lawr o’r copa.)

10. O’r faen hir ar ben uchaf Bwlch Main, sy’n nodi’r gyffordd â Llwybr Rhyd Ddu, dilynwch y llwybr i’r dde ac fe ddaw y ganolfan ymwelwyr, Hafod Eryri i’r golwg. Rydych yn awr ar y rhan olaf o’ch taith i fyny’r Wyddfa, ac ond ychydig funudau o’r copa.

O’r copa ar ddiwrnod clir, cewch eich gwobrwyo â golygfeydd anhygoel - mae’n bosib gweld 18 o lynnoedd ac 14 copa dros 914m (3000 troedfedd). Weithiau, gallwch hyd yn oed weld mor bell â’r Iwerddon, Ynys Manaw ac Ardal y Llynnoedd.

11. Ar y ffordd i lawr, mae’n bwysig cofio nad yw Llwybr Watkin yn cychwyn yn syth o’r copa – mae’n cychwyn o’r  maen hir sydd tua 200 metr i lawr Llwybr Rhyd Ddu.

Golygfa 360 Panorama

Copa'r Wyddfa

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    1. I gyrraedd dechrau’r llwybr dilynwch y ffordd fawr i’r chwith o’r maes parcio, dros y bont ac yna croeswch y ffordd. Ar y chwith i fynedfa fferm yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Hafod y Llan, fe welwch arwydd ‘Llwybr Watkin Path’, a grisiau cerrig yn arwain i’r goedwig. Dilynwch y llwybr trwy’r goedwig ac ymhen ychydig byddwch yn mynd trwy ddwy giât fawr.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    2. Ar hyn, fe ddewch allan i gefn gwlad agored, a phan ddewch at dro yn y llwybr fe welwch Gwm Llan yn ymestyn o’ch blaen.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    3. Wedi i chi fynd trwy’r giât fynydd, byddwch yn pasio rhaeadrau hardd yn tasgu ar y dde.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    4. Ar ôl pasio’r felin falu bydd y llwybr yn fforchio. Cadwch i’r dde – mae’r llwybr i’r chwith yn arwain dros Fwlch Cwm Llan ac am yr Aran.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    5. Yn y man, byddwch yn mynd heibio Craig Gladstone a’i blac carreg yn cofnodi agor y llwybr i’r copa.

  •  Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    6. Ar ôl pasio’r baracs, mae’r llwybr yn gwyro’n serth i’r dde a gwelir Cwm Tregalan ar y chwith. Dilynwch y llwybr sy’n dringo’n serth iawn i Fwlch Ciliau.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    7. Ym Mwlch Ciliau, dilynwch y llwybr i’r chwith. Mae’r llwybr i’r dde yn dilyn Pedol yr Wyddfa ac yn arwain am y Lliwedd.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    8. Cyn y darn serth nesaf mae Bwlch y Saethau.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    9. Ar ôl mynd heibio Bwlch y Saethau fe ddewch at ran anoddaf y llwybr. Mae’n hynod o serth, ac mae angen cymryd gofal gan ei bod yn rhydd iawn dan draed. Cyn bo hir fe ddewch at faen hir sy’n nodi’r man lle mae Llwybr Watkin yn ymuno â Llwybr Rhyd Ddu. (Cofiwch droi oddi ar Lwybr Rhyd Ddu wrth y garreg hon ar y ffordd i lawr o’r copa.)

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    10. O’r faen hir ar ben uchaf Bwlch Main, sy’n nodi’r gyffordd â Llwybr Rhyd Ddu, dilynwch y llwybr i’r dde ac fe ddaw y ganolfan ymwelwyr, Hafod Eryri i’r golwg. Rydych yn awr ar y rhan olaf o’ch taith i fyny’r Wyddfa, ac ond ychydig funudau o’r copa.

  • Llwybr Watkin, Yr Wyddfa

    11. Ar y ffordd i lawr, mae’n bwysig cofio nad yw Llwybr Watkin yn cychwyn yn syth o’r copa – mae’n cychwyn o’r maen hir sydd tua 200 metr i lawr Llwybr Rhyd Ddu.

Nodyn ar Ddiogelwch

Cyn mentro allan ar y mynyddoedd, darllenwch ein Cyngor ar Ddiogelwch ar y Mynydd.


Mae rhan uchaf Llwybr Watkin yn hynod o serth ac yn croesi llethr sgri rhydd – byddwch yn ofalus ar eich ffordd i fyny.

Cofiwch

Er eich bod ym Mharc Cenedlaethol Eryri, cofiwch fod y llwybr yn croesi tir fferm a phori preifat yn Hafod y Llan, lle nad oes croeso i gŵn oni bai eu bod ar dennyn.

Ar eich ffordd i'r copa fe welwch dystiolaeth o waith adnewyddu llwybrau hanfodol a wneir gan Awdurdod y Parc Cenedlaethol. Cadwch at y llwybr os gwelwch yn dda er mwyn atal erydu pellach.