Gweld Sêr

Trawsfynydd (© Keith O'Brien)

alt=Ty Cipar Llyn Conwy (© Keith O'Brien)

Gweld Sêr

Statws Gwarchodfa Awyr Dywyll i Eryri

Croeso i Warchodfa Awyr Dywyll Ryngwladol Eryri. Ein bwriad yma yw rhoi gwybodaeth am y dynodiad arbennig hwn.

Newydd gychwyn mae’n taith i ddarganfod a gwerthfawrogi’r sêr a’n bwriad yw ychwanegu gwybodaeth at y tudalennau canlynol wrth i ni barhau â’n taith.

Os oes gennych unrhyw syniadau ar wybodaeth sydd heb ei gynnwys yma ac sy’n berthnasol i Eryri, ebost gweldser@eryri-npa.gov.uk

Y Llwybr Llaethog o Drawsfynydd

Y Llwybr Llaethog o Drawsfynydd (© Keith O'Brien)

Y Tarw a Pleides dros Drawsfynydd

Y Tarw a Pleides dros Drawsfynydd (© Keith O'Brien)

Beth yw Gwarchodfa Awyr Dywyll?

Dynodiad anrhydeddus a roddir gan y Sefydliad Awyr Dywyll Ryngwladol i gyrchfannau dethol sydd wedi profi bod ansawdd awyr nos eu hardal yn rhagorol a bod ymdrechion gwirioneddol yn cael eu gwneud i leihau llygredd golau.

Felly pam mae hyn yn bwysig?

Mae llygredd golau yn y DU wedi cynyddu’n sylweddol yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Rhwng 1993 a 2000, cynyddodd llygredd golau 24% yn y DU, ac mae dros 90% o boblogaeth y DU yn awr yn byw dan awyr lygredig iawn. Wrth i lygredd golau gynyddu, mae’r cyfleoedd i fwynhau awyr y nos a’i sêr yn prinhau. Gall gormod o olau neu olau amhriodol effeithio’n ddifrifol ar bobl ac ar yr amgylchedd naturiol. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • diffyg cwsg a straen ymhlith y rhai sydd â golau’n tarfu ar eu cartrefi;
  • mae bod yn agored i lefelau uchel o olau artiffisial am gyfnod hir yn gallu effeithio ar lefelau melatonin mewn pobl, sy’n gallu, yn ei dro, arwain at risg uwch o gancr;
  • biliau ynni Awdurdodau Lleol ac unigolion yn cynyddu drwy ddefnyddio gormod o oleuadau a goleuadau sy’n aneffeithlon;
  • Effaith andwyol ar fywyd gwyllt y nos gan gynnwys mamaliaid, anifeiliaid di-asgwrn cefn ac adar. Mae enghreifftiau yn cynnwys tarfu ar lwybrau mudo ystlumod (credir fod 12 o rywogaethau yn byw yn Eryri), cynnydd ym marwolaethau poblogaethau o wyfynod, ac ymhlith rhai rhywogaethau o adar, llai o allu i baru e.e. mwyeilch;
  • amharu ar fwynhad seryddwyr o’r dirwedd gyda’r nos ynghyd â phobl sy’n treulio’u hamser hamdden yn mwynhau gweithgareddau awyr agored yn y nos. Fel rhan o’i ddyletswyddau statudol, mae disgwyl i Awdurdod y Parc Cenedlaethol warchod a gwella harddwch naturiol a bywyd gwyllt yr ardal honno. Credwn yn gryf y dylai’r egwyddorion hyn gael eu cymhwyso i amgylchedd y nos yn ogystal â’r hyn welwn ni yn ystod golau dydd, gan roi ymdeimlad o le a daioni i bobl pa bryd bynnag y byddan nhw’n dewis mwynhau’r awyr agored.

Yn ffodus, mae arolygon yn dangos fod gennym yn Eryri ardaloedd eang o awyr dywyll sydd o ansawdd da yma yn Eryri, yn enwedig yn yr ardaloedd mwy gwledig sydd wedi eu lleoli i ffwrdd o’r ardaloedd arfordirol mwy poblog. Adlewyrchir hyn yn lleoliad arfaethedig y tri ‘parth craidd’, fel gwelwch o’r map sydd ynghlwm.

Felly beth mae hyn oll yn ei olygu i drigolion Eryri?

Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn dymuno gweithio ochr yn ochr â chymunedau lleol a’r Awdurdodau Lleol perthnasol wrth gynnal ansawdd yr awyr dywyll sydd gennym yn Eryri, yn ogystal â gwella’r sefyllfa lle bo’r angen. Bydd hyn yn bennaf yn cael ei wneud ar sail wirfoddol wrth reoli goleuadau’n well, ac annog busnesau a chartrefi i ddefnyddio goleuadau allanol addas o gwmpas eu heiddo. Yn ogystal â hyn, rydym yn gobeithio darparu cyfleoedd hyfforddiant ar gyfer perchnogion busnesau lleol er mwyn iddyn nhw elwa ar y dynodiad a dod yn Llysgenhadon Awyr Dywyll ar gyfer Eryri, a thrwy hynny gynyddu ymhellach eu potensial i ddenu ymwelwyr yn ystod misoedd tawelach y gaeaf.

Cwestiynau a Ofynnir yn Aml

A fydd rhaid i mi ddiffodd fy ngoleuadau?
Yn syml, na. Nid ydym yn gallu gorfodi pobl i wneud newidiadau i’w trefniadau goleuo allanol presennol, ac ni fyddem yn dymuno gwneud hynny. Yn hytrach, rydym yn gobeithio annog pobl i ddefnyddio llai a/neu oleuadau addas yn ôl yr angen. Byddai enghreifftiau yn cynnwys defnyddio lampau pen wedi eu cysgodi’n llawn sy’n taflu golau uniongyrchol tuag i lawr yn unig, neu ddefnyddio goleuadau sydd ond yn dod ymlaen dros dro pan fo rhywbeth yn symud.

A fydd datblygiadau newydd heb oleuadau?
Maes o law, byddwn yn cyhoeddi canllawiau ychwanegol ar oleuadau allanol. Fodd bynnag, dim ond i geisiadau newydd yn unig fydd hyn yn berthnasol, ac nid i ddatblygiadau sy’n bodoli eisoes. Ar ddatblygiadau newydd, byddwn yn nodi’r angen am oleuadau allanol cyfrifol, ac ni fydd yn golygu dim goleuadau allanol o gwbl. Byddwn yn canolbwyntio mwy ar ddatblygiadau newydd o fewn y parthau craidd arfaethedig, sydd ar y cyfan, yn ardaloedd â phoblogaethau wedi eu gwasgaru ac wedi’u lleoli draw oddi wrth y trefi a’r pentrefi mwy o faint yn Eryri.

A fydd y strydoedd yn llai diogel?
Rydym yn gwerthfawrogi bod diogelwch pobol yn hollbwysig, a bydd hyn yn flaenoriaeth mewn unrhyw newidiadau yn y dyfodol. Mae goleuadau stryd LED cyfoes ynghyd â dyluniad da yn gweithio llawn cystal, os nad gwell, na lampau stryd traddodiadol sy’n llosgi sodiwm gyda’u golau oren. Os bydd lefelau goleuadau stryd yn cael eu pylu yn ystod oriau anghymdeithasol, fel y mae llawer o Awdurdodau Lleol wedi ei wneud mewn mannau eraill yn y DU, bydd hyn yn cael ei wneud pan fydd hi’n ddiogel i wneud hynny ac ar ôl ymgynghori gyda’r gymuned leol.

Beth mae hyn yn ei olygu i mi?
Ar hyn o bryd, ychydig iawn. Ar wahân i orfodaeth ar ddatblygiadau newydd, byddai unrhyw newidiadau yn wirfoddol. A hyd yn oed wedyn, bydd yr Awdurdod yn gofyn am oleuadau allanol a gynlluniwyd yn gyfrifol, yn hytrach na gwrthod goleuadau yn gyfan gwbl. Drwy brosiect fel hwn, sydd wedi ei seilio ar seryddiaeth, rydym yn dymuno hyrwyddo’r cyfleoedd sydd ar gael i fusnesau a chymunedau lleol i gynyddu ac ymestyn eu tymor marchnata, yn enwedig yn ystod misoedd tawelach y gaeaf.

Sut Fedrwch Chi Helpu?

Gallwch ein helpu ni drwy yrru eich data ar ddisgleirdeb awyr o fewn y Parc Cenedlaethol. I wneud hyn, lawrlwythwch Ap megis Dark Sky Meter gan DDQ, gan cymryd darlleniad, ac yna, drwy ddilyn y linc isod, cwblhewch y ffurflen ac anfon y canlyniadau atom.